Đình Tân Đông - Ngôi đình cổ “độc nhất vô nhị” nằm trong lòng cây bồ đề

Thảo luận trong 'Văn hóa đình làng Việt Nam' bắt đầu bởi Jiang Rossoneri, 6/1/16.

  1. Jiang Rossoneri

    Jiang Rossoneri Lý trưởng

    Với lối kiến trúc cổ từ hàng trăm năm nay, đình Tân Đông hay còn gọi là đình Gò Táo (xã Tân Đông, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang) là một ngôi đình “độc nhất vô nhị” ở Việt Nam bởi toàn bộ đình cổ được bao bọc bởi hai cây bồ đề với hàng trăm búi rễ ôm trọn thân đình.

    [​IMG]
    Đình cổ trong lòng cây bồ đề - báu vật của xã Tân Đông

    Sử xưa chép rằng, ngôi đình có từ thời vua Minh Mạng (1791-1841) bởi trước đây những người già trong làng vẫn còn thấy được tờ sắc “thành hoàng bổn cảnh”, nhằm khôi phục uy danh của vị Tả quân Lê Văn Duyệt (1764-1832), người từng góp công lớn trong công cuộc phục ngôi của vua Gia Long và xây dựng miền Nam. Tờ sắc này đã bị mất vào khoảng cuối thập niên 80 của thế kỷ trước.
    Xưa kia vùng đất nơi xây dựng ngôi đình còn hoang vu, chỉ toàn những cây dại. Năm 1904, Hoàng Thái hậu Từ Dũ cho dời ngôi làng nơi bà đang sinh sống từ vị trí hẻo lánh ra mảnh đất đắc địa ngày nay (ấp Gò Táo, xã Tân Đông). Ngôi đình Tân Đông từng nhận được sự ưu ái của Thái hậu Từ Dũ. Tương truyền, Hoàng Thái hậu Từ Dũ chính là người cho trùng tu lại ngôi đình này vào năm 1907 .

    [​IMG]

    Để đảm bảo chất lượng và tính mỹ thuật, bà Từ Dũ đã cho mời thợ của Huế vào thi công. Do vậy, những dấu tích chạm khắc còn sót lại trên các đầu cột kèo tại đình đều mang nét truyền thống của nhà rường Huế.
    Trong ngôi đình hiện nay chỉ còn hai bàn thờ nguyên vẹn với những hoa văn chạm khắc cổ kính. Những câu liễn, đồ thờ cúng, sắc phong của đình được ban tặng đều đã mất dần theo thời gian. Nhiều vết chạm khắc trên các đầu kèo cột theo phong cách nhà rường Huế cũng bị mối mọt gặm nhấm hết. Ngay trên cửa của chánh điện vẫn còn số năm 1907 được khắc nổi, chen giữa hoa văn đặc trưng của đình thời Nguyễn.

    [​IMG]

    Trong kháng chiến chống Pháp, khi phong trào tại Nam kỳ lục tỉnh còn lớn mạnh, đình Tân Đông là nơi hội họp của các chiến sỹ cách mạng để bàn các sách lược kháng chiến. Đến giai đoạn chống Mỹ, đình Tân Đông biến thành nơi giam giữ, trấn áp các gia đình có người thân tham gia cách mạng. Hòa bình lập lại, ngôi đình trở thành tụ điểm văn hóa chính của người dân trong vùng.

    Những ai đã từng đặt chân tới ngôi đình không khỏi ngỡ ngàng và bị lôi cuốn bởi nét hoang sơ, cổ kính cũng như được “mục sở thị” những chùm rễ lớn nhỏ của hai cây bồ đề mọc ngay trên hai góc ngôi đình tủa ra quấn chặt lấy những cây cột, bức tường như để bảo vệ cho ngôi đình từ hàng chục năm nay.

    [​IMG]
    Ngôi đình này có từ thời vua Minh Mạng, tức là khoảng đầu thế kỷ 19.

    Ngôi đình có tất thảy, ba cây bồ đề giăng rễ giữ phần mái đình không sập xuống và một cây con vừa mọc ở phía phải phần hậu hiền của đình. Những cây này đều mọc ra từ mái đình, mọc lần theo các vách tường cắm rễ xuống lòng đất, tạo bộ khung vững chãi.
    Mái đình thủng lỗ chỗ, ngói lưa thưa nhưng nhờ bóng bồ đề mà mát rượi từ trước ra sau. Bàn thờ ở chánh điện chỉ còn hai cái nguyên vẹn, đầy đủ họa tiết trang trí, còn bàn thờ bên phải đã bị đập phá từ lâu, vừa được dân dùng gạch xây lạ sơ sài.

    [​IMG]

    [​IMG]

    [​IMG]

    Những thân rễ chằng chịt bám chặt quanh thân đình, dù rễ bồ đề không to nhưng vẫn giữ khư khư được mái đình trong lòng, chứ như các cột, rường to hơn thân người, được làm bằng gỗ quý đã mục rã hoàn toàn, không còn kết nối.

    [​IMG]

    Phía trước ngôi đình có một bức bình phong , cạnh đó là hai ngôi miếu nhỏ thờ Thổ Thần và Thần Nông. Người dân trong làng vẫn thường xuyên chăm sóc hai ngôi miếu này và cúng kiến vào các dịp lễ quan trọng trong năm. Hai cây bồ đề như hai vị thần vươn ra che chở cho ngôi đình đứng vững trước những cơn mưa lớn và những trận gió mặn chát, khô khốc từ biển Gò Công thổi vào.

    [​IMG]
    Ngôi đình đã tồn tại hơn 100 năm nay, nhờ có cây bồ đề mà ngôi đình còn tồn tại được đến bây giờ.

    Trải qua biết bao biến cố lịch sử cùng sự biến động của thời gian, ngôi đình nhỏ nằm giữa cánh đồng mênh mông đầy mưa gió vẫn không bị vùi chôn vào quên lãng. Và cây bồ đề phải chăng là một thiên sứ, nắm trọng trách níu giữ những giá trị xưa cũ, cái hồn thiêng của cả vùng giúp các thế hệ sau đừng lãng quên quá khứ. Và mọi người đều mong muốn sao cho sự màu nhiệm của cây bồ đề sẽ mãi giúp ngôi đình đứng vững, sự quan tâm của con người sẽ giúp ngôi đình bớt hoang tàn, lạnh lẽo.Đối với người dân ấp Gò Táo, xã Tân Đông, ngôi đình như báu vật, là trái tim của cả làng, cả xã.
    Ngày xưa, ngôi đình là nơi tụ họp của toàn xã Tân Đông và rất đông khách thập phương mỗi khi có lễ hội. Mỗi lần lễ tổ chức hai ngày, người dân trong làng tụ họp nhau lại cùng nấu ăn linh đình rồi mời các đoàn hát bội khắp nơi về biểu diễn, làm lễ.
    Đình có bốn lễ hội là Hạ Điền (16/8 AL), Thượng Điền (16/5 AL), Cầu ông (16/11 AL), Kỳ Yên (16/2 AL), những lễ hội này vẫn được cúng hằng năm, nhưng chỉ cúng cho có lệ chứ không linh đình như trước đây được.

    Đình Tân Đông được UBND tỉnh Tiền Giang trao bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào ngày 9/12/2010.

    - Sưu tầm & biên soạn -
     
    Chỉnh sửa lần cuối: 6/1/16
    QuanSuQuatMoTào Tháo thích điều này.
  2. Jiang Rossoneri

    Jiang Rossoneri Lý trưởng